گروه آموزش جغرافیا - کنگاور

ارزیابی آسایش حرارتی در معماری همساز با اقلیم - مطالعه موردی شهر همدان

تحقیقی از: صحبت اله حکمتی

با نگاهي به تاريخ تمدن انسان در مي يابيم كه نخستين كانونهاي زيست انسان بر نواحي جغرافيايي انطباق دارد ، كه بيشترين شرايط مطلوب زيستي را براي او فراهم كرده باشد . سواحل و نواحي جلگه اي واقع در عرضهاي متوسط چون دره نيل ، بين النهرين ، جلگه خوزستان ،سواحل لبنان و مديترانه شمالي ، جنوب و جنوب شرق چين كه كهن ترين تمدنها را در خود جاي داده اند ، داراي چنين شرايطي بوده اند . اما در همين مناطق هم محيط هميشه شرايط آسايش طبيعي را براي زندگي انسان و فعاليتهاي او فراهم نمي كرد ، به همين دليل بشر بتدريج دست به تكنيك ها و تاكتيكهايي زد تا اثر شرايط سخت محيطي را تعديل نمايد . مهاجرت و كوچ از تاكتيك هاي او براي مقابله با شرايط سخت محيط و ساختن مسكن و مأوا از تكنيك هاي او بوده است . تا بتواند بوسيله ي آن شرايط نامطلوب محيط را كه براي او و انجام فعاليت هايش ناراحت كننده بود به شرايط راحت و آسايش تبديل نمايد . تكنيك معماري امروزه گر چه دامنه اي بسيار وسيعتر از تكنيك هاي گذشته دارد ، اما همسويي آن با اقليم آن نقش را بسيار موثرتر مي تواند انجام دهد . از آنجا كه يكي از اهداف مهم انسان از ساختن مسكن عبارت از : حفظ و مراقبت از خودش در برابر شرايط سخت و طاقت فرساي محيط است ( عليجاني ، 1373 ) لذا شناسايي اين شرايط نامطلوب و سخت محيطي كه جنبه هاي وسيعي را در بر مي گيرد جزء حيطه آب و هواشناسي قـــــرار مي گيرد . عليجاني (1373 ) عوامل اصلي ايجاد شرايط سخت محيطي را دما ، بارش ، توفان و ... مي داند كه در ساخت و احداث سكونت گاههاي انساني و سازگاري آن با فعاليتهاي انسان ، معماران بايد به آن توجه نمايند .

به تدريج كه جمعيت بشر رو به فزوني گذاشت ، انسان به ناچار مكانهايي را از نظر آسايش طبيعي شرايط مساعد محدودتري  داشت را نيز براي زيست خود برگزيد . بطوريكه برخي چون اسكيموها نواحي سرد جنب قطبي و برخي چون قبايل بدوي بيابانهاي گرم و خشك و يا جنگلهاي باراني را به عنوان زيست گاه خود برگزيدند . بعلاوه گسترش افراطي جمعيت شهري و توسعه ي شديد شهرها نيز حتي محيط هايي را كه قبلاً بطور طبيعي شرايط آسايش طبيعي داشتند به محيط هاي فاقد شرايط آسايش حرارتي تبديل نموده است . مقايسه تهران قديم با تهران امروزي نمونه ي اين موضوع است . رنجبر و آزادي (1384 ) در يك بررسي علمي وجود رابطه اي معني دار بين افزايش دما و گسترش شهر تهران و صنعتي شدن آن را تاييد نموده اند  ، با توجه به شرايط روز بروز بر اهميت تامين آسايش انسان در داخل ساختمان هاي مسكوني ، اداري و محيط هاي كار و فعاليت افزوده شده است . انطباق هر چه بيشتر ساختمانها با شرايط اقليمي جهت ايجاد حداكثر آسايش از ضروريات امروزي است . زيرا همانگونه كه گفته شد ، ايجاد آسايش در زيستگاههايي كه آسايش براي انسان مهيا نيست از اهداف اصلي ساخت مسكن است و از طرف ديگر در  صرفه جويي مصرف انرژي براي ايجاد سرمايش و گرمايش مصنوعي داخل ساختمان بسيار مهم است . 

اگر در طراحي يك ساختمان به نكات ضروري جهت همسازي آنها با شرايط اقليمي توجه نشود . آن ساختمان در فضاي داخلي خود ، حتي با وجود آسايش حرارتي طبيعي در محيط بيروني مي تواند شرايط دمايي نامساعدي را ايجاد نمايد . " شرايط داخلي ساختمانهاي ناهماهنگ با اقليم را نمي توان حتي با استفاده از سيستم هاي گرمايش و سرمايش با صرف هزينه هاي معقول در حد آسايش تنظيم نمود "(كسمايي، 1369 ،ص، دو )

اثرات اقليم تنها به طراحي و معماري ساختمان محدود نمي شود بلكه طيف وسيعتري از اقدامات در شهر سازي و برنامه ريزي شهري را نيز در بر مي گيرد. به عنوان مثال " برنامه ريزي شهري در نواحي گرم و خشك بايد طوري باشد كه حداقل فشارهاي آب و هوايي را بر ساكنان وارد سازد . جلوگيري از سيلابهاي سريع و شديد كه اغلب پس از يك بارش شديد اتفاق مي افتد و كاهش اثرات جزيره حرارتي در شهرها نيز نبايد ناديده گرفته شود . فضاهاي ساير اندازه براي تابستان و امكان بهره برداري از آفتاب در زمستان . همچنين جلوگيري از گرد و غبار و حفاظت از بادهاي سرد و گزنده بايد بدقت مورد توجه واقع شود . استفاده از پاركها ، كمربندهاي سبز ، كمربندهاي باد پنهاني و  شيوه هاي زهكشي ( تسهيل ) جريان هوا براي تهويه طبيعي شهر اثرات مهمي در كاهش آثار نامطلوب عوامل اقليمي دارند " ( ذوالفقاري،1384 ) .

در اين نوشته سعي شده است تا با مطالعه ويژگيهاي اقليمي شهر همدان و استخراج داده هاي مربوط به عناصر آب و هوايي مرتبط با آسايش حرارتي ، ضمن شناخت محدوده هاي آسايش دمايي و نيازهاي گرمايش و سرمايش در ساختمانهاي شهر به رهنمودهاي لازم جهت معماري همساز با اقليم در شهر همدان دسترسي پيدا كرد . بطور كلي اين مقاله به دنبال دستيابي به اهداف مشروحه ي زير مي باشد 

1 ـ شناخت ويژگيهاي اقليمي شهر همدان

2 ـ بكارگيري مدلها و روشهاي ، دماي موثر ، اولگي ، گيوني ، ماهاني و اوانز در ارزيابي شرايط آسايش حرارتي .

3 ـ تعيين محدوده هاي آسايش دمايي در داخل ساختمان در فصول سرد و گرم و دوره هاي شب و روز .

4 ـ ارائه رهنمودهاي لازم جهت طراحي اقليمي ساختمان و معماري همسازي با اقليم.
 برای دانلود متن کامل مقاله کلیک کنید